Samokontrola

Samokontrola dla osoby z cukrzycą jest bardzo ważna. Polega na wykorzystywaniu umiejętności i wykonywaniu czynności pozwalających na kontrolę stanu własnego zdrowia oraz skuteczne leczenie.

Co to oznacza dla osoby z cukrzycą?

Pamiętaj, że samokontrola pozwala na:

• Uzyskiwanie oczekiwanych, prawidłowych wartości glikemii,
• Unikanie ostrych oraz późnych powikłań cukrzycy,
• Zapobieganie stanom zagrażającym życiu,
• Dokładny dobór leków i ich dawek,
• Modyfikację leczenia w oparciu o wskazówki udzielone przez lekarza.

Cukrzycę możesz lepiej kontrolować poprzez:

• Zdrowe i regularne odżywianie,
• Codzienne stosowanie właściwych ćwiczeń fizycznych,
• Stosowanie zaleconego leczenia (insulina, tabletki),
• Systematyczne pogłębianie wiedzy diabetologicznej (edukacja).

Aby ułatwić prowadzenie samokontroli, można posługiwać się Dzienniczkiem Samokontroli. Pozwala on na lepszą wymianę informacji między Tobą a lekarzem. W zestawie edukacyjnym, który wręczył Ci lekarz, znajdziesz także taki właśnie Dzienniczek.

Dokładne i systematyczne uzupełnianie Dzienniczka Samokontroli:

• Pomaga zrozumieć, jak leki, dieta i aktywność fizyczna wpływają na poziom cukru we krwi.
• Pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia hipoglikemii lub hiperglikemii.
• Zmniejsza ryzyko rozwoju powikłań cukrzycowych.

Systematyczne uzupełniaj Dzienniczek Samokontroli i zabieraj na każdą wizytę w poradni.

Jak posługiwać się Dzienniczkiem Samokontroli?

Częstość i czas pomiaru glikemii wykonuj w oparciu o Twoje potrzeby i cele wyznaczone wcześniej wraz z lekarzem.

Tabele dzienniczka poświęcone codziennej samokontroli podzielono w taki sposób, aby ułatwić możliwość dokładnego opisywania uzyskiwanych wyników badań kontrolnych.

W odpowiednie pola wpisuj datę oraz rezultaty dokonywanych pomiarów według ustalonych z lekarzem godzin kontroli poziomu cukru we krwi lub podawania leków.

Dodatkowe pole "uwagi" przeznaczone jest do wpisywania badań oraz opisywania wszystkich okoliczności mających wpływ na stężenie glukozy we krwi, tj.:

• Pomiary ciśnienia tętniczego krwi (RR),
• Kontrola wagi ciała,
• Epizody hipoglikemii oraz hiperglikemii,
• Błędy dietetyczne,
• Wyniki z pomiaru poziomu cukru i acetonu w moczu podczas choroby lub kiedy poziom glikemii utrzymuje się >240 mg/dl (> 13,3 mmol/l),
• Wysiłek fizyczny (jazda na rowerze, siłownia, biegi, basen),
• Wyniki dodatkowych badań np. HbA_1c, cholesterol,
• Złe samopoczucie, gorączka, nudności i wymioty,
• Dodatkowe leki.

Dzięki dokładnym obserwacjom oraz ich analizie możesz kontrolować i planować leczenie.

Pomiar cukru we krwi

Stężenie glukozy we krwi można badać od dwóch do czterech razy w ciągu dnia oraz przed pójściem spać, w celu uniknięcia zbyt niskich glikemii w nocy. Ważny jest także pomiar poziomu cukru dwie godziny po posiłku (tzw. glikemia poposiłkowa).

W niecodziennych sytuacjach, takich jak: dodatkowa choroba, okolicznościowe przyjęcia czy wysiłek fizyczny, należy częściej kontrolować poziom cukru. Zapisywanie wyników badań w Dzienniczku Samokontroli pozwoli szybko ocenić przyczyny zmian stężenia glukozy we krwi oraz odpowiednio na nie reagować.

Poziom cukru we krwi przed posiłkiem podczas samokontroli powinien mieścić się w przedziale między 3,9 a 5 mmol/l (70 a 90 mg/dl). W niektórych przypadkach wskazane jest indywidualne określenie wartości docelowych. W dwie godziny po posiłku poziom cukru nie powinien przekraczać 7,5 mmol/l (135 mg/dl). Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2007) pacjenci leczeni insuliną powinni dokonywać pomiarów glikemii przed i w dwie godziny po posiłkach 1x w tygodniu a pacjenci leczeni doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi 1x w miesiącu.  Więcej szczegółowych informacji o pomiarze poziomu cukru i odpowiednich wartościach glikemii znajdziesz w Dzienniczku Samokontroli.

Hiperglikemia i hipoglikemia

Podczas leczenia insuliną może wystąpić u Ciebie hipoglikemia, czyli zbyt niskie stężenie cukru we krwi. Pojawia się ZWYKLE wtedy, gdy poziom cukru we krwi jest niższy niż 3,1 mmol/l (55 mg/dl).

Przy długotrwale utrzymujących się wysokich stężeniach cukru we krwi spadek jego stężenia do wartości prawidłowych może dawać objawy niedocukrzenia.

HIPO

W miarę obniżania się poziomu cukru możesz odczuwać:

• Drżenie rąk,
• Zimny pot,
• Wilczy apetyt,
• Bladość skóry,
• "Szybkie bicie" serca,
• Możesz dziwnie się zachowywać,
• Możesz mieć trudności w koncentracji lub doświadczać podwójnego widzenia.

Hipoglikemię wywołują najczęściej:

• Niedostosowana dawka insuliny lub leku hipoglikemizującego do aktualnego poziomu cukru we krwi (zbyt duża dawka insuliny, nieprawidłowe miejsce wstrzyknięcia, zbyt duża przerwa między wstrzyknięciem a spożytym posiłkiem),
• Błędy w odżywianiu (ominięcie posiłku, zmiana jego ilości - węglowodany, zbyt duża przerwa między posiłkami),
• Zbyt duży, nagły wysiłek fizyczny,
• Ubytek masy ciała,
• Spożycie alkoholu,
• Narkotyki.

Może się zdarzyć, że nie będziesz odczuwać wczesnych objawów hipoglikemii, dlatego tak ważny jest pomiar poziomu cukru. Czasem, gdy stężenie glukozy we krwi obniża się bardzo szybko, objawy niedocukrzenia mogą być odczuwane przy poziomie glikemii >3,1 mmol/l (55 mg/dl).

Bardzo ciężka hipoglikemia może prowadzić nawet do utraty przytomności, drgawek, śpiączki a nawet może zagrażać życiu.

Wystąpienie hipoglikemii powinno skłonić Cię do przeanalizowania swojej diety, stylu życia a także do konsultacji z lekarzem celem ewentualnej modyfikacji leczenia.

HIPER

Przy niedostatecznym leczeniu cukrzycy lub przy dodatkowej chorobie może dochodzić do hiperglikemii. Stan ten może występować przejściowo lub w sposób przewlekły. Polega na podwyższonym stężeniu cukru we krwi powyżej zalecanych wartości na czczo i po posiłku.

Na długotrwałą hiperglikemię wskazują takie objawy, jak:

• Nadmierne pragnienie,
• Oddawanie dużych ilości moczu,
• Utrata apetytu,
• Chudnięcie,
• Osłabienie, senność,
• Nudności, wymioty, bóle brzucha i głowy,
• Uczucie pieczenia w jamie ustnej,
• Przyspieszenie tętna,
• Zaróżowienie skóry.

Hiperglikemię wywołują najczęściej:

• Zaniedbania w samokontroli (błędy w insulinoterapii - zbyt mała dawka insuliny lub pominięcie zastrzyku, pominięcie dawki leku doustnego),
• Błędy dietetyczne (zbyt duża ilość węglowodanów w posiłku, nadmierna ilość alkoholu),
• Zbyt mała aktywność fizyczna,
• Dodatkowa choroba (infekcja, gorączka, zatrucie pokarmowe, uraz, operacja).

Jeśli zauważysz u siebie opisane objawy, należy natychmiast zbadać poziom cukru we krwi i acetonu w moczu. Wykrycie acetonu i wysokiego stężenia glukozy w moczu może świadczyć o wystąpieniu kwasicy ketonowej. Jej objawem może też być zapach "kwaśnych jabłek" w wydychanym powietrzu.

Skontaktuj się ze swoim lekarzem lub jeśli lekarz zdecydował o tym na wcześniejszych wizytach, podaj dodatkową dawkę insuliny krótko działającej.

Hiperglikemia może także być wynikiem infekcji lub innej choroby z towarzyszącą gorączką. Zwiększa się wtedy zapotrzebowanie na insulinę i może pojawić się aceton w moczu.

Hiperglikemia jest zjawiskiem szkodliwym, gdyż prowadzi do odwodnienia i utraty ważnych dla prawidłowej czynności organizmu substancji (sodu, potasu, fosforu, magnezu i in.), dlatego należy także uzupełnić niedobór wody i soli mineralnych.

Wystąpienie hiperglikemii powinno skłonić Cię do przeanalizowania swojej diety, stylu życia a także do konsultacji z lekarzem celem ewentualnej modyfikacji leczenia.

Wyrównanie cukrzycy - HbA_1c

Z tym terminem będziesz spotykać się często, gdy mowa będzie o tym, czy leczenie jest wystarczająco dobre. Jak już wspominaliśmy, cukrzyca to zakłócenie procesów przemiany (tzw. metabolizmu) glukozy wynikające z niedoboru bądź nieprawidłowego działania insuliny. Jeśli jest dobrze leczona poziomy cukru powinny być jak najbardziej zbliżone do poziomów u osób bez cukrzycy. Jak to sprawdzić?

Chwilowe stężenie glukozy można sprawdzić glukometrem. Wyniki pomiarów z poszczególnych dni mogą się bardzo różnić. Najlepszym wskaźnikiem długotrwałego wyrównania cukrzycy jest pomiar odsetka hemoglobiny glikowanej czyli HbA_1c.

• Hemoglobina jest białkiem, które transportuje tlen.
• Jak wszystkie białka, podlega procesowi glikacji, czyli cukier może dołączać się do cząsteczki hemoglobiny, tworząc właśnie hemoglobinę glikowaną.
• Ilość hemoglobiny glikowanej w twojej krwi jest zależna od średnich stężeń glukozy w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Nie zależy od chwilowych wahań glikemii.
• U osób bez cukrzycy wartość HbA_1c nie przekracza 6%.
• U osób z cukrzycą wartości nie powinny być większe niż 6,5%. Wtedy mówimy o bardzo dobrym wyrównaniu cukrzycy.
• Wartości wyższe niż 7-7,5% powinny stanowić sygnał do weryfikacji leczenia.
• Hemoglobinę glikowaną powinno się mierzyć przynajmniej dwa razy w roku.

Glikemia po posiłkach

Uważa się, że krótkotrwałe przyrosty stężenia glukozy bezpośrednio (2 h) po posiłkach mogą być przyczyną uszkodzenia naczyń krwionośnych. Według najnowszych zaleceń skontroluj stężenie cukru 2 h po głównych posiłkach przynajmniej raz w miesiącu (jeśli stosujesz tabletki przeciwcukrzycowe) lub raz w tygodniu (jeśli stosujesz insulinę).

DIA/16/03-08/11-10