Co to jest 1 wymiennik węglowodanowy?

Jeden wymiennik węglowodanowy (1 WW) to taka ilość produktu wyrażona w gramach, która zawiera 10 g węglowodanów przyswajalnych przez organizm (co odpowiada 10 g czystego cukru). Np.: jeżeli jedna bułka (kajzerka) zawiera 3 WW, to oznacza, że poziom cukru we krwi rośnie tak, jak po spożyciu 30 g (3 x 10 g) czystego cukru. Węglowodany przyswajalne to np. skrobia, cukier buraczany (sacharoza), cukier mleczny (laktoza), natomiast węglowodany nieprzyswajalne to np. błonnik pokarmowy. Po ustaleniu, ile WW należy spożywać, np. na śniadanie, posiłki należy komponować tak, aby w kolejnych dniach śniadania zawierały podobną liczbę WW. Dzięki temu można zapobiec wahaniom poziomu cukru we krwi.

Wymienniki węglowodanowe ułatwiają i pomagają planować codzienny jadłospis.

W prosty sposób pozwalają na zastąpienie określonej ilości jednego produktu odpowiednią ilością innego produktu, który dostarcza tę samą liczbę węglowodanów. W tym celu można korzystać z gotowych tabel wymiennikowych. Należy pamiętać, aby wymieniać produkty z tej samej grupy produktowej, np. warzywa na inne warzywa, produkty zbożowe na inne produkty zbożowe.

W jaki sposób wymieniać warzywa w ciągu tygodnia?

Śniadanie:
Poniedziałek – sałatka z pomidorów
Wtorek – fasolka z wody
Środa – sałatka z kiszonej kapusty
Czwartek – papryka
Piątek – sałata z jogurtem
Sobota – kalafior z wody
Niedziela – sałatka z ogórków.

Posiłki należy planować w taki sposób, aby każdego dnia zawierały zbliżone ilości składników odżywczych, ze szczególnym uwzględnieniem węglowodanów.
Ustalona liczba węglowodanów na dany posiłek może ulegać modyfikacji w zależności od:

• zaplanowanego wysiłku fizycznego,
• dawek insuliny,
• wyników poziomu cukru we krwi,
• dodatkowych chorób.

Zmiany w ilości spożywanych wymienników węglowodanowych zawsze uzgadniaj z lekarzem.

W początkowym etapie stosowania wymienników węglowodanowych należy być bardzo cierpliwym: korzystać z tabel oraz mierzyć i ważyć produkty. Przy systematycznym korzystaniu z tabel szybko zapamiętasz wartości najczęściej zjadanych produktów. Stopniowo zdobędziesz doświadczenie i po pewnym czasie za pomocą wzroku czy dotyku ocenisz masę i wymiary produktów. Początkowo warto więc kupić wagę kuchenną.

Pamiętaj! We wszystkim, co robisz i planujesz, zachowaj dokładność, ale również rozsądek.

Osoba z cukrzycą planująca swoją dietę powinna uwzględnić i kontrolować następujące elementy:

• węglowodany,
• białka,
• tłuszcze,
• cholesterol,
• włókno pokarmowe,
• sód,
• masę ciała,
• zapotrzebowanie energetyczne.

Elementy pożywienia ważne w diecie cukrzycowej – dlaczego je jeść albo ich unikać?

WĘGLOWODANY

Dla osoby z cukrzycą ważna jest zarówno ilość spożywanych węglowodanów, jak również ich jakość.
Węglowodany dostarczają glukozy (paliwa, energii) i podwyższają poziom cukru we krwi.
Produkty spożywcze zawierają węglowodany (cukry) proste i złożone, które wchłaniają się z różną szybkością. Różnice w szybkości wchłaniania węglowodanów z przewodu pokarmowego oraz tempo wzrostu poziomu cukru we krwi zależą od spożytego pokarmu. Zwracaj na to uwagę przy planowaniu posiłków.

Podział węglowodanów ze względu na szybkość wchłaniania:

Szybko wchłaniające się („cukry biegnące”) charakteryzują się bardzo szybkim tempem wchłaniania oraz gwałtownie podnoszą poziom cukru we krwi. Osoby z cukrzycą powinny unikać tych produktów i spożywać je w sposób umiarkowany.
Do tej grupy należą: cukier, słodycze, czekolada, konfitury, ciasta, lody, napoje, soki owocowe, miód, dżemy, słodkie owoce itp.

Umiarkowanie wchłaniające się („cukry maszerujące”) – ich szybkość wchłaniania się można określić jako pośrednią. Po zjedzeniu produktów z tej grupy poziom cukru we krwi podnosi się równomiernie.
Do tej grupy należą: produkty zbożowe, chleb, ryż, jarzyny suszone, kasze, płatki, ziemniaki, owoce (banany, jabłka, gruszki, śliwki, poziomki, truskawki, ananasy, melony), mleko, jogurt itp.

Wolno wchłaniające się („cukry czołgające się”) są bezpieczne i polecane dla osób z cukrzycą. Wchłaniają się najwolniej i wolno podnoszą poziom cukru we krwi.
Do tej grupy produktów należą: warzywa (wszystkie ich części: korzeń, łodyga, liście, kwiaty) np.: marchew, seler, pomidory, ogórki, kalafior, pietruszka, sałata oraz pieczywo razowe, chleb gruboziarnisty, niełuskany ryż i grube kasze.

Indeks Glikemiczny
Węglowodany grupuje się jeszcze w inny sposób, aby ułatwić ich prawidłowe spożycie. Wprowadzono pojęcie Indeksu Glikemicznego (IG) produktów, który określa tempo wzrostu poziomu cukru we krwi po spożyciu określonych produktów spożywczych. Poziom IG wyrażany jest w procentach, np. dla jabłka wynosi 39%. Oznacza to, że szybkość, z jaką przybywać będzie glukozy we krwi po spożyciu jabłka, to 39% tego, co można by zaobserwować po spożyciu czystej glukozy. Produkty o niskim poziomie IG (poniżej 50%) są polecane, ponieważ zapewniają stabilny poziom cukru we krwi i zapobiegają wahaniom glikemii w ciągu doby. Produkty o wysokim IG nie są zalecane, ponieważ powodują nadmierne podwyższenie poziomu cukru we krwi, a następnie zmiany samopoczucia, przyrost masy ciała, zwiększone ryzyko chwiejności cukrzycy i wystąpienia chorób serca. Produkty o wysokim IG należy ograniczać.
Obok stosowania wymiennika węglowodanowego można korzystać z IG, który może być bardzo pomocny w planowaniu codziennej diety. Nie należy jednak opierać się jedynie na IG, ponieważ istnieją pewne indywidualne różnice w procesie trawienia i wchłaniania węglowodanów. Poniżej znajduje się tabela z przykładami produktów i ich poziomem IG.

BIAŁKA
Białka obok węglowodanów stanowią bardzo ważny składnik pokarmowy ze względu na to, że są materiałem budulcowym całego organizmu. Wykorzystywane są głównie w okresie wzrostu oraz w czasie odnawiania zużytych części komórek i tkanek.

O stopniu ograniczenia lub wzrostu zapotrzebowania na białko powinien decydować lekarz.

TŁUSZCZE
Tłuszcze obok węglowodanów są głównym składnikiem energetycznym naszego pożywienia.
Tłuszcze dostarczają organizmowi witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, czyli A, D, E, K oraz niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), które odgrywają dużą rolę w przemianie tłuszczów oraz przeciwdziałają miażdżycy i nadciśnieniu – chorobom często towarzyszącym cukrzycy.
Istnieją tłuszcze pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Tłuszcze zwierzęce zawierają cholesterol i kwasy tłuszczowe nasycone, które sprzyjają powstawaniu miażdżycy. Tłuszcze roślinne oraz te zawarte w rybach zawierają NNKT. Mają one bardzo korzystny wpływ na nasz organizm. Warto pamiętać również o tym, że tłuszcze roślinne nie zawierają cholesterolu.

Osoby z cukrzycą powinny szczegółowo kontrolować spożywanie tłuszczu, ponieważ jego nadmierne spożycie prowadzi do znacznego wzrostu poziomu cukru we krwi, pojawienia się acetonu oraz otyłości.

WŁÓKNO POKARMOWE (BŁONNIK)
To bardzo ważny składnik pokarmowy, który zwalnia tempo trawienia i wchłaniania węglowodanów z przewodu pokarmowego. Ten składnik diety znajduje się w: bulwach łodyg i liściach roślin, łuskach ziaren (ciemna mąka, razowy chleb, otręby, rośliny strączkowe, łupiny).

CHOLESTEROL
Osoby z cukrzycą powinny zmniejszyć spożywanie produktów zawierających duże ilości cholesterolu. Należy unikać w diecie następujących produktów: wątroby, mózgu, nerek oraz ilość zjadanych żółtek jaj (do 2–3 jaj w ciągu tygodnia).

SÓD
Pacjenci cierpiący na nadciśnienie oraz z nefropatią cukrzycową powinni ograniczać spożycie soli kuchennej. Wybieraj sól kamienną, która zawiera wiele mikroelementów. Potrawy najlepiej doprawiać ziołami np.: majerankiem, liśćmi laurowymi, koprem, natką pietruszki, zielem angielskim, sokiem z cytryny, bazylią czy oregano.

Dieta w praktyce

Wypisz produkty, które najczęściej spożywasz w ciągu dnia.

Wybierz z powyższej listy produkty zalecane, dozwolone (wymagające kontroli) i zakazane (niewskazane, wymagające usunięcia z jadłospisu).
Skonsultuj Swój wybór z lekarzem, pielęgniarką lub dietetyczką.

CAŁKOWITE ZAPOTRZEBOWANIE NA ENERGIĘ

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2010) zawartość składników pokarmowych w pożywieniu w ciągu doby powinny stanowić:

	Węglowodany 45–50%
	Białka 15–20%
	Tłuszcze 30–35%

ILE KILOKALORII DOSTARCZAJĄ POSZCZEGÓLNE SKŁADNIKI POKARMOWE?

1 g węglowodanów = 4 kcal
1 g białka = 4 kcal
1 g tłuszczu = 9 kcal

DIA/12/03-08/11-10